T.C.

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı

(Mükellef Hizmetleri Usul Grup Müdürlüğü)

Sayı     : B.07.1.GİB.4.06.18.02/32172-    -

Konu  : Derneklerin Defter Tutma ve

Belge Düzenleme Mecburiyetlerinin Olup Olmaması

İlgi      : .......... tarihli ve ......... sayılı dilekçeniz.

İlgi dilekçeniz incelenmiş ve gerekli açıklamalara aşağıda yer verilmiştir.

1- KURUMLAR VERGİSİ KANUNU YÖNÜNDEN DEĞERLENDİRME:

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 1 inci maddesinde, derneklere ait iktisadi işletmeler kurumlar vergisi mükellefleri arasında sayılmış, dernek tüzel kişiliği ise mükellefiyet dışında bırakılmıştır.

Aynı Kanunun 2 nci maddesinin 5 inci ve 6 ncı fıkralarıyla da derneklere ait veya bağlı olup faaliyetleri devamlı bulunan ve bu maddenin birinci ve ikinci fıkraları dışında kalan ticari, sınai ve zirai işletmeler ile benzer nitelikteki yabancı işletmelerin derneklerin iktisadi işletmeleri olduğu, derneklere ait iktisadi işletmelerin kazanç gayesi gütmemelerinin, faaliyetlerinin kanunla verilmiş görevler arasında bulunması, tüzel kişiliklerinin olmaması, bağımsız muhasebelerinin ve kendilerine ayrılmış sermayelerinin veya işyerlerinin bulunmamasının mükellefiyetlerini etkilemeyeceği, mal ve hizmet bedelinin sadece maliyeti karşılayacak kadar olması, kar edilmemesi veya karın kuruluş amaçlarına tahsis edilmesinin bunların iktisadi niteliğini değiştirmeyeceği hükme bağlanmıştır.

Öte yandan, 1 seri no.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinin “2.4. Dernek veya Vakıflara Ait İktisadi İşletmeler” başlıklı bölümünde; “Kazanç sağlama amacı olmasa dahi işletmenin konusunun ve faaliyetinin, her türlü mal ve hizmet satışı ya da bunlara benzer şekillerde olması ve devamlı surette yapılması durumlarında da dernek veya vakıflara ait iktisadi işletme oluştuğu kabul edilecektir.

İktisadi işletmenin tanımı içinde yer alan ve devamlı olarak yapılan ticari, sınai veya zirai faaliyetten söz edebilmek için bu işletmenin tedavül ekonomisine katılması, başka bir ifadeyle işletmede üretilen veya alınan malların veya verilen hizmetin bir bedel karşılığı satılmış olması gerekir. Aksi halde diğer unsurlar var olsa dahi bir iktisadi işletmenin varlığından söz edilemez.” açıklamalarına yer verilmiştir.

Diğer taraftan,       Vergi Dairesi Müdürlüğünden alınan yazı ve eklerinin tetkikinden; derneğinizin 1994 yılından itibaren       vergi numarası ile          unvanıyla faaliyette bulunduğu ve 2003 yılında alınan Lokal İzin Belgesi ve      tarihli yoğun ve yaygın denetim tutanağına istinaden kurumlar vergisi ve katma değer vergisi yönünden           vergi numarası ile         adına mükellefiyet tesis edildiği, ancak iki ayrı unvandan iki ayrı vergi numarası verilmesi, iki unvanın da derneğinize ait olması, aynı adreste faaliyet gösterilmesi ve esas unvanınızın       olması nedeniyle,        vergi numaralı mükellefiyetinizin iptal edildiği, derneğinizin lokal faaliyetine başlamadığı, sadece üyelere hizmet verildiği, verilen hizmetlerin bir bedel karşılığında yapılmadığı, çay masraflarının ise üyelerden alınan aidatlardan karşılandığı anlaşılmıştır.

Bu çerçevede, derneğinizin lokal adı altında olsa dahi bedel almaksızın üyelerine hizmet vermesi halinde derneğe ait iktisadi işletme oluşmayacağından derneğin tüzel kişiliği itibariyle kurumlar vergisine tabi tutulması mümkün değildir. Ancak, söz konusu lokalde verilecek hizmetler karşılığında bir bedel alındığının veya üyelerinizin dışında başkalarına da hizmet verildiğinin vergi dairesince tespit edilmesi halinde kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edileceği tabiidir.

2- VERGİ USUL KANUNU YÖNÜNDEN DEĞERLENDİRME:

213 sayılı Vergi Usul Kanununun 8 inci maddesinde; “... Türkiye Cumhuriyeti tabiiyetinde bulunan her gerçek kişi ile tüzel kişilere bir vergi numarası verilir. Bu hükmün uygulanmasına ilişkin usul ve esasları tespit etmeye ve vergi numarasının kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerce yapılacak işlemlerle ilgili kayıtlarda ve düzenlenecek belgelerde kullanılması mecburiyetini getirmeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.” hükmü yer almaktadır.

Öte yandan, Kanunun 153 üncü maddesinde, kurumlar vergisi mükelleflerinin işe başlamayı vergi dairesine bildirmeye mecbur oldukları; 172 nci maddesinde, dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmelerin defter tutmaya mecbur oldukları; 176 ncı maddesinde defter tutma bakımından iki sınıfa ayrılmış tüccarlardan I inci sınıf tüccarların bilanço esasına göre, II nci sınıf tüccarların işletme hesabı esasına göre defter tutacakları; 177 nci maddesinde, her türlü ticaret şirketleri ile kurumlar vergisine tabi olan diğer tüzel kişilerin I inci sınıfa dahil oldukları hüküm altına alındıktan sonra, 182 nci maddede, bilanço esasında tutulacak defterler sayılmış, 220 nci maddede ise tasdike tabi defterlere ilişkin hükümler yer almıştır.

Bu itibarla, yukarıda açıklandığı üzere, derneğinizin lokal adı altında olsa dahi bedel almaksızın üyelerine hizmet vermesi halinde derneğe ait iktisadi işletme oluşmayacağından Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre defter tutma ve belge düzenleme mecburiyeti bulunmamaktadır. Ancak, derneğinize ait lokal işletmesinin iktisadi işletme oluşturması halinde iktisadi işletmenin kanuni merkezinin bulunduğu yer vergi dairesinden vergi numarası alarak Vergi Usul Kanunu hükümleri gereğince de bilanço esasına göre defter tutması ve Kanunun 229 ve müteakip maddelerinde yazılı belgeleri düzenlemesi gerekmektedir.

Bilgi edinilmesini rica ederim.